 |
Lễ Vu Lan đã trở về. Bao nhiêu mùa Vu Lan đến trên xứ sở “tạm dung”. (Tôi không dùng chữ “tạm dung” theo ý nghĩa chính trị, tị nạn, “tạm dung” ở cõi ta bà… Sinh ký tử quy, sống là cõi tạm chết mới đi về nhà thật. Cõi tạm dung nầy là có thật, có con người, có ăn mặc ngủ nghĩ, có giàu nghèo, vinh nhục… có đủ thì tại sao lại “sống gửi”?)
Vu Lan trở lại mỗi năm một lần như tiếng chuông cảnh tỉnh con người. Làm người thật khó, làm người con có hiếu lại càng khó hơn. Chữ hiếu biến thiên theo hoàn cảnh và theo phong tục, theo điều kiện phong thủy. Ví như các bộ lạc ở Phi Châu, có hiếu là bỏ cha mẹ già lên cây rung cho đến khi cha mẹ “rụng” và ăn thịt mới là hiếu. Người bản địa nơi đây, đưa cha mẹ vào nhà dưỡng lão để có người chăm sóc mới là con có hiếu. Đạo hiếu cũng có thể khác nhau giữa các niềm tin tín ngưỡng. Vậy hiếu đạo không đồng nhất giữa các nếp sống?
Có khác nhau, nhưng có điểm chung là phụng dưỡng. Tôi có công việc đến các chùa vào ngày cuối tuần qua trông thấy rất đông đồng bào Việt Nam đến lễ chùa có cha mẹ cùng đi, có ông bà, con cháu… Vậy là 7 tháng đã trôi qua và còn bao tháng nữa chúng ta thêm một tuổi mới? Tuổi già đâu đó đã gần kề “at corner”.
Vào ngày rằm tháng Bảy âm lịch, những người tin theo đạo Phật, hoặc những người theo đạo tổ tiên, đạo thờ cúng ông bà đều tin rằng đây là mùa Báo Hiếu, mùa Xá Tội Vong Nhân.
Tên gọi ngày rằm tháng Bảy là Vu Lan Thắng Hội, hoặc, Vu Lan Bồn. Theo tôi thì nó là một mùa… có ý nghĩa là kéo dài chớ không chỉ có một ngày.
Vu Lan, tá âm từ tiếng Phạn (Sanscrit) Ullambana, Trung Hoa dịch là “giải đảo huyền” có nghĩa là "cứu nạn treo ngược". Đảo huyền là treo ngược, đầu trở xuống đất, chân đưa lên trời. "Giải đảo huyền" nghĩa là cởi trói cho người bị treo ngược.
Tại sao là báo hiếu? Tại sao là xá tội vong nhân? Xin được kể lại câu chuyện Bồ Tát Mục Kiền Liên cứu mẹ.
Theo kinh Vu Lan Bồn:
“Khi Tôn giả chứng được lục thông và tuệ nhãn liền nhớ đến cha mẹ mình, Tôn giả dùng tuệ nhãn nhìn khắp bốn phương, xem vong mẫu của mình hiện đang ở đâu? Khi thấy vong mẫu của mình đang ở trong loài ngạ quỷ hết sức đau khổ và đói khát, Tôn giả buồn bã vô cùng. Tôn giả liền bưng bát cơm đến dâng mẹ, nhưng mẹ Tôn giả vì tâm xen lẫn từ kiếp trước quá nặng nề khởi lên, sợ người khác trông thấy mà đến giành giựt hoặc xin bớt, cho nên bà một tay che bát cơm lại, một tay bốc ăn. Nhưng cơm chưa tới miệng đã hóa thành than lửa không thể nào ăn được. Tôn giả thấy vậy, vô cùng đau xót, không biết làm sao cứu vớt mẹ được, bèn về bạch với đức Phật. Ngài dạy: Tội lỗi của mẹ ông, dù có thần thông phép lạ của hàng thiên thần địa kỳ cũng không cứu được đâu! Duy chỉ có dùng thần lực của chúng Tăng sau ba tháng an cư, tinh tấn tu hành thanh tịnh tập trung chú nguyện cho, may ra mới chuyển hóa được nghiệp lực, thì mẹ ông mới được thoát khổ cảnh mà thôi.
Nghe vậy, Tôn giả Mục-kiền-Liên thưa với đức Phật: Bạch Thế Tôn, con nay làm sao mà mời chư Tăng mười phương cúng dường một lúc như vậy được? Đức Phật dạy rằng: Trong ngày Vu Lan là ngày Tự tứ của chư Tăng, ông nên sắm các thứ cúng dường chư Tăng trong ngày Tự tứ, ngày đó dầu các vị trong thiền định, hay thọ hạ kinh hành, hay hóa độ nhơn gian, cũng tập trung lại để Tự tứ và cầu nguyện cho mẹ ông, thì mẹ ông sẽ được thoát khổ. Rồi Tôn giả thực hành theo lời dạy của đức Phật và chính trong ngày đó, mẹ Tôn giả thoát được cảnh ngạ quỷ mà hưởng phước báu chư Thiên. (Kinh Vu Lan Bồn)
Vu Lan còn có tên là ngày xá tội vong nhân. Đó là ngày tha thứ mọi lỗi lầm, ngày mà mọi người đều ăn năn, xin cải đổi sám hối, mong được tha thứ cho. Nhờ ý nghĩa tha thứ những lỗi lầm đó nên cũng chính ngày này chư Tăng, Ni thành tâm cầu nguyện cho các vong nhân được khỏi những kiếp khổ đau.
Kinh Phật dạy khi con người chết, thân xác tứ đại bị tan hoại, phần thần thức (Tàng Thức-Alaiya Thức) tồn tại, bình dân quen gọi là linh hồn, tức xác mất nhưng linh hồn còn. Linh hồn có hai phần : chân linh muôn đời bất biến, còn vọng thức thay đổi theo từng kiếp người.
Theo cái nhìn của Phật giáo thì nghiệp là những việc làm trong các kiếp, việc lành hay việc không lành đều lưu giữ ở Alaya thức (tức thức thứ 8) sau khi bỏ xác thân vật chất, thần thức sẽ theo nghiệp mà đi. Như vậy, thọ sanh cảnh giới nào, tùy ở nghiệp thức đưa đường, dẫn lối. Trong kinh Phật nói con người sau khi bỏ thân vật chất (thân tứ đại) sẽ tái sanh trong 6 đường: Thiên, Nhân, Atula, Ngạ quỷ, Địa ngục, Súc sanh. Nghiệp dẫn đi thọ sanh, người tạo nghiệp (thiện-ác) đều phải tái sanh trong 6 cõi. Có chuyện kể về sự tái sanh trong sách có ghi lại câu chuyện ông nhà giàu chôn hũ vàng, chưa kịp chỉ cho người con biết chỗ cất giấu đã chết. Lúc chết, thần thức của ông ta cứ mãi vấn vương việc đó, sợ mất của, nên nghiệp tiếc của kéo ông thọ sanh vào làm con chó trong gia đình của người con. Chó rất khôn, cứ nằm canh giữ ngay chỗ chôn hũ vàng. Một hôm, đức Phật đến hóa duyên, nó sợ lấy mất hũ vàng, cứ sủa hoài. Đức Phật biết được tiền kiếp của con chó, Ngài thuyết pháp, tác động cho nó nhớ lại đời trước và thức tỉnh, xả bỏ nghiệp thức tham đắm mà phải sanh làm chó giữ của. Nhờ nghe Phật, chó nhịn ăn, rồi chết.
Đối với những ai còn bị lục dục thất tình chi phối mạnh, khi bỏ xác thân, nghiệp dẫn thần thức đi thọ sanh, không thể cưỡng lại được. Nhưng, đối với người tu đắc đạo, không bị nghiệp lôi kéo, họ hoàn toàn làm chủ thần thức, hướng dẫn ý thức đi thọ sanh cảnh giới nào tùy theo nguyện lực.
Đến mùa Vu Lan, theo truyền thống Phật giáo, chúng ta thường làm lễ cúng dường, cầu siêu cho người thân. Lễ cúng dường Vu Lan báo hiếu nhằm mục đích nhờ tha lực của chư Phật, Bồ-tát, Thánh Tăng, các bậc chân tu, đức hạnh. Trong mùa An Cư kiết Hạ, chư Tăng nỗ lực phát huy giới, định, tuệ, tâm thanh tịnh, trí huệ sáng suốt, tạo thành sức mạnh có khả năng thúc đẩy hương linh đi đến thế giới tốt đẹp hơn, tức chuyển được nghiệp thức.
Đức Phật dạy, khi thần thức sắp rời khỏi xác, bị cận tử nghiệp chi phối, lúc ấy cái nào mạnh nhất, cái đó kéo ta đi. Nghiệp ác nhiều, mạnh, thiện nghiệp ít, yếu, tất nhiên rất khó đi lên cõi tốt đẹp, mà lại dễ dàng rớt xuống. Trong vòng lục đạo luân hồi, chúng ta bị sức hút của nó cực mạnh, vì đã quen sống với nó nhiều đời. Muốn thoát ra ngoài vòng của luân hồi không đơn giản. Người chết phải dốc toàn thần thức và nhất là nhờ thêm trợ lực của các vị cao tăng, những trợ duyên như thân nhân, ban hộ niệm nhất tâm cầu nguyện để đưa hồn vượt qua khỏi cảnh xấu ác đến cõi thánh thiện.
“Trong mùa Vu Lan, cúng dường, cầu nguyện cho người thân tái sanh vào cảnh giới an lành, tốt đẹp, cũng có nghĩa là chuẩn bị con đường trở về cõi vĩnh hằng của chính mình. Thiết nghĩ, không gì khác hơn là Tăng Ni Phật tử nỗ lực tu hành, dứt trừ các nghiệp ác, tu tạo cội đức, việc thiện chưa làm, tinh tấn làm, công đức đã tạo, phát triển hơn nữa. Ngày nào đầy đủ hạnh Bồ-tát, ra vào sanh tử tự tại, tùy hạnh nguyện ứng hiện khắp đó đây, mang tình thương, hiểu biết thánh thiện cho người. Đó là lý tưởng của hàng đệ tử Phật hằng ấp ủ, thể hiện cho được trong dòng sinh mệnh tương tục của lộ trình Bồ-tát đạo. “ (bài giảng Vu Lan Bồn-Thích Thanh Từ)
Đến mùa Vu Lan, đi chùa lễ Phật, nghe giảng pháp, ta thường nghĩ đến mẹ của Bồ Tát Mục Kiền Liên, bà Thanh Đề, người mẹ nghiệp chướng nặng nề, và Mục Kiền Liên vì thương mẹ bị đọa vào địa ngục đói khát, ngài dùng thần thông mang cơm đến cho mẹ, khi bà mẹ vừa đưa bát cơm vào miệng thì cơm đã hóa thành lửa cháy đỏ, bụng đói mà không sao ăn được v.v... Nghe thì nghe vậy, năm nào đến ngày Vu Lan, hầu hết những người có đến chùa nghe pháp, có đọc kinh nghe giảng đều nhớ. Tuy nhiên, nhớ chuyện xưa thì có, chuyện trước mắt (dường như) quên - Theo tôi địa ngục vẫn hiện tiền trong cõi đời này. Nhiều người trong chúng ta (có thể) từng trải qua cảnh cảnh như thế nầy: Bữa cơm ngon trước mặt, vợ đẹp con ngoan bên cạnh, nhưng ăn không vô vì: Lửa thù hận, lòng tật đố, nghi kỵ, ghen ghét ... (Bị lường gạt, thua trí trên thương trường, mất mối làm ăn, thất cử …v.v.) đang bừng cháy trong tâm. Hãy lắng lòng mình, và tự hỏi đã từng trải qua cảnh ngộ đó chưa? Đó chính là địa ngục (trần gian trong tâm thức của mỗi người).
Địa ngục là nơi thọ nghiệp của những chúng sanh tạo nhân tham lam, sân hận và si mê. Có người bị ba thứ độc này khống chế và sai sử, luôn sống trong những toan tính, những âm mưu thâm độc để hại người rồi để lo sợ bị người hại và từ đó ăn không ngon, ngủ không yên, sống trong ác mộng ; cuộc đời bỗng dưng thành địa ngục, triền miên đau khổ phiền não, đó cũng là nguyên nhân của luân hồi trong 3 đường ác. Nói là ba thứ độc nhưng nguyên nhân cũng là thứ độc tưởng như "thường tình" nhất, đó là tham - đầu mối của mọi lỗi lầm. Con người khi lòng tham nổi dậy mà không được toại nguyện thì hay nổi sân, và khi tham, sân đã chế ngự tâm ta thì ta không còn kiểm soát được lời nói, suy nghĩ, và hành động nữa; tâm đã trở nên bất an, náo động, và hỗn loạn thì nói những lời không nên nói, làm những việc không đáng làm, tư tưởng xấu xa đen tối, nói cách khác, ta đang ở trong cảnh giới địa ngục vậy.
Chúng ta thường nghe nói : "khi tham sân và chấp thủ nổi dậy thì trăm ngàn cửa địa ngục mở ra trước mắt" hay "một niệm sân nổi lên, đốt cháy cả rừng công đức". Như vậy câu hỏi : "địa ngục có hay không ? Nếu có thì cảnh giới ấy ở đâu ?" (HT Thích Thiện Siêu)
Câu chuyện Mục Kiền Liên được Phật thuyết trong Kinh Vu Lan Bồn do Tây Tần Tam-Tạng Pháp-sư Trúc-Pháp-Hộ dịch. Xin đơn cử một đoạn để mọi người đối chiếu.
Văn như thị: Nhứt thời Phật tại Xá-Vệ quốc, Kỳ-thọ Cấp-Cô-Độc viên.
Đại Mục-Kiền-Liên, thủ đắc lục-thông, dục độ phụ mẫu, báo nhủ bộ chi ân; tức dĩ đạo nhãn quan thị thế-gian: Kiến kỳ vong mẫu sanh ngạ-quỉ trung, bất kiến ẩm thực, bì cốt liên lập.
Mục-Liên bi ai, tức dĩ bát thành phạn, vãng hướng kỳ mẫu. Mẫu đắc bát phạn, tiện dĩ tả thủ chướng bát, hữu thủ sụy thực, thực vị nhập khẩu, hóa thành hỏa thán, toại bất đắc thực. Mục-Liên đại khiếu, bi hiếu thế khấp, trì hườn bạch Phật, cụ trần như thử.
Phật ngôn: “Nhử mẫu tội căn thâm kiết, phi nhử nhất nhơn lực sở nại hà! Nhử tuy hiếu-thuận, thinh động thiên địa, thiên-thần, địa-kỳ, tà ma, ngoại-đạo, đạo-sĩ, tứ thiên-vương thần, diệt bất năng nại hà! Đương tu thập phương chúng Tăng oai-thần chi lực, nãi đắc giải-thoát. Ngô kim đương thuyết cứu tế chi pháp, linh nhứt thiết nạn giai ly ưu khổ”.
Phật cáo Mục-Liên: “Thập phương chúng Tăng, thất nguyệt thập ngũ nhật, Tăng tự-tứ thời, đương vị thất thế phụ mẫu, cập hiện-tại phụ mẫu, ách nạn trung giả, cụ phạn bá vị, ngũ quả, cấp quán bồn khí, hương du, đính chúc, sàng phu ngọa cụ, tận thế cam mỹ, dĩ trước bồn trung, cúng dường thập phương đại đức chúng Tăng. Đương thử chi nhật, nhứt thiết Thánh chúng, hoặc tại sơn gian thiền-định, hoặc đắc tứ đạo quả, hoặc tại thọ hạ kinh hành, hoặc lục-thông tự tại giáo hóa Thinh-văn, Duyên-giác, hoặc thập địa Bồ-Tát đại nhơn, quyền hiện Tỳ-kheo tại đại chúng trung, giai đồng nhất tâm thọ bát hòa-la phạn. Cụ thanh-tịnh giới Thánh chúng chi đạo, kỳ đức huân dương.
Kỳ hữu cúng-dường thử đẳng tự-tứ Tăng giả, hiện thế phụ mẫu, lục thân quyến thuộc, đắc xuất tam đồ chi khổ, ứng thời giải-thoát y thực tự nhiên. Nhược phụ mẫu hiện-tại giả, phước lạc bá niên, nhược thất thế phụ mẫu sanh Thiên, tự tại hóa sanh nhập thiên hoa quang.
Thời, Phật sắc thập phương chúng Tăng, giai tiên vị thí chủ gia chú nguyện, nguyện thất thế phụ mẫu, hành thiền định ý, nhiên hậu thọ thực. Sơ thọ thực thời, tiên an tại Phật tiền, tháp tự trung Phật tiền, chúng tăng chú nguyện cánh tiên tự thọ thực”.
Thời Mục-Liên Tỳ-kheo cập đại Bồ-Tát chúng, giai đại hoan-hỉ, Mục-Liên bi đề khấp thinh, thích nhiên trừ diệt.
Thời Mục-Liên mẫu, tức ư thị nhựt, đắc thoát nhất kiếp ngạ-quỉ chi khổ.
Nhắc đến mẹ thời có nhiều câu ca dao được truyền tụng, nhân mùa Vu Lan báo hiếu, xin ghi lại vài câu cống hiến quý độc giả:
- “Nuôi con chẳng quản chi thân
Bên ướt mẹ nằm, bên ráo con lăn
Biết lấy chi đền nghĩa khó khăn
Lên non xắn đá xây lăng phụng thờ. “
- “Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”
- “Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết biết công lao mẫu từ.”
Công Cha Nghĩa Mẹ nói sao cho hết. Nhân mùa Vu Lan cầu chúc quý đồng hương xa gần, những bạn trẻ, những bạn trung niên…Phật tử hãy học cho hiểu được câu “Phụ Mẫu tại dường, như Phật tại thế”
“Có một mẹ già bằng ba lần dậu” tục ngữ đã ghi như vậy. Khi cha mẹ còn tại thế không phụng dưỡng, đợi cha mẹ qua đời rồi cúng tế linh đình đọc văn tế để “làm văn tế ruồi” hay sao?
Lê Bình
(Bài viết có tham khảo trang www.buddhismtoday.com)
